Grad Semerkand

Semerkand je jedan od najstarijih gradova Srednje Azije, u Turkmenistanu, koji se nalazi na obali rijeke  Zerefsan u oblasti Ma Wara'un-Nahr1 ( predstavlja područje između rijeka Amu Darja i Sir Darja). U gradu prvo naseljeno mjesto prije islamizacije jeste Afrasjab, brdo koje su zauzeli  trurski i iranski  legendarni junaci. Bio je glavni grad Sogdijanske pokrajine Persijskog carstva. Nakon različitih civilizacija koje su se protezale i obitavale na tom prostoru hiljadama godina, u 8.stoljeću prelazi u ruke muslimana. Nakon toga, od 11. do 12. stoljeća grad se vrlo brzo širio prema južnoj strani te postao kulturni i trgovinski centar  tog vremana.

Semerkand je bio pod dominacijom Samanida (892-999), Karahanida (840-1212), Seldžuka (1038-1157), Mongola (12-14st.) Timuraca (14-15.st) i Ozbeka. Kasniji period nakon ruske okupacije u 19.st. grad je počeo da gubi na značaju. Nakon pada komunizma u novonastaloj drzavi Ozbekistanu on postaje jedan od važnih gradova.

Semerkand i njegova okolina tokom historije  kao centar znanja i umjetnosti su bili kolijevka mnogih civilizacija, a islamizacijom Semerkand je iznjedrio veoma poznate ličnosti koji su dali veliki doprinos islamu. Naručito je veliku ulogu odigrao u formiranju muslimanske domovine  noseći svjetlo islama prema Anadoliji.

Kusem Ibn-i Abbas je prvi udario temelje  duhovnosti u  Semerkandu. Pao je kao šehid prilikom osvajanja grada i tamo se nalazi njegovo turbe. Kao rezultat interesa koji su se pokazali za njega tokom historije, njegova okolina je postala  prepuna  mezarova i turbeta.  Kada je Ibn-i Batuta posjetio grad, prica da je vidio vrlo ukrašene građevine sa kubetima/kupolama, koje stoje na 4 stuba. Međutim današnji oblik turbeta je izmijenjen kasnijim renoviranjem.

Ebu Mensur  Muhammed (9.st), osnivač  ehl-i sunnetske maturidijske akaidske škole, rodio se u selu Maturidi i čitav život je proveo u Semerkandu.

U okolini Semerkand je živio Ahmed Yesevi (12.st) i sa njim su krenuli  razni tokovi tesavvufa  te se nastavili širiti sa Šah-i Nakšibendom u Turskim pokrajinama, a naručito sa izaslanicima koje su slali prema Anadoliji.

Pokazatelj kulturnog  života u Semerkandu tokom historije  jesu različite građevine koje su preživjele i koje postoje i dan danas kao što su: medrese, čaršije, džamije, hanikjasi, turbeta, tvrđave, saraji i sl.

U historiji grada Timur Lenk i njegov unuk Ulug Bej su odigrali veliku ulogu dajući veliki značaj tom mjestu. Timur Lenk je 1370.g. odredio Samarkand kao glavni grad svoga ogromnog carstva. Tokom 35 godina izgradio je ovaj grad. Dovodio je umetnike i zanatlije iz svih zemalja, koje bi osvojio. Njihova kulturna i građevinska organizacija, dovela je do toga da  se u Semerkandu u 14. i 15. St. izgrade jedinstveni i neuporedivi spomenici. Timura je obuzela ljubav da sagradi Semerkand  i da on bude najveličanstveniji grad na svijetu.  U Semerkandu je izgradio široke ulice i trgove, a oko njih monumentalne  čarsije, skladišta, džamije, saraje te parkove. Arhitektonska djela koja su izgrađena od opeke privlače pažnju svojim ukrasima, tu su po pravilu spektakularna ulazna vrata, onda  kompleks sa velikim  i visokim kubetima, a unutrašnjost i spoljašnjost je ukrašena glaziranom ciglom i keramičkim pločicama.

Najstarije građevine ovog grada jesu ostaci jednog dvorca; kula i zid ukrašen slikama na brdu Afrasjab iz 6 i 7.st.  U blizini Semerkanda  u Timu, nalazi se Arap Ata turbe iz 977/978.god koje je, za vrijeme Samanida  sagrađeno  u obliku kvadrata sa kupolom. 

Kompleks  turbeta Sahi Zinda koje se nalazi u podnožju brda Afrasjab su izgrađena prije Timurovog perioda. Po tradiciju Seldžuka, različite strane ovog turbeta, i vanjske i unutrašnje su ukrašene keramičkim pločicama, a kubeta su dobila visoke prestenove(obruče). Neka od njih su smještena jedan pored drugog i spojeni su, te izmešu turbeta Sahi Zinda  formiraju  oko dvadeset strukturnih zdanja; zijarethana koja datira iz 1334.g,  zatim turbe poznatog astronoma Iznikli Mustafa-Paše poznatijeg kao Kadızade-i Rumî iz 1347.g., zatim turbe Kusem Ibn-i Abbas (r.a.) koje je obnovljeno i koje čini duhovni centar grada  iz 1335.g, turbe Hodža Ahmeda iz 1360, turbe Turkan Aka iz 1371, turbe Sadi Mulk Aka iz 1372, Tuğlu Tekin turbe iz 1376, Şirin Bike Aka turbe iz 1385, Emirzade turbe iz 1386, mesdžid Tumana Aka iz 15. st .

Prva i najznačajnija građevina koju je Timur dao sagraditi  za svoju ženu u Semerkandu jeste Bibi Hanım džamija iz 1404.god. Glavna vrata džamije su visoka 35 metara. Predstavlja jednu od najvećih građevina Samarkanda. Srušena je u potresu 1897., pa je rekonstruirana. I danas postoje ostaci te  velelepne građevine. Timur je 1404 .g .dao izgradit turbe po imenu Gûr-i Mîr (Gur Emir) u koje je pokopan nakon svoje smrti i ova građevina je monomentalni primjer arhitekture turbeta, u osnovi ona predstavlja jedan manji kompleks.

Ostale značajne građevine čije tragove gledamo i danas jesu opservatorij i džamija na trgu u centru  Resgan čarsije, koju je dao sagraditi Timurov  unuk Ulug Bej  1421.g. Ulug Begova opservatorija  imala je najveći sekstant2 koji je ikada izgrađen, a čiji luk je imao 63 metra. Cilj je bio da se zvijezde mjere sa najvećom preciznošću. Ostaci su otkopani 1908. A džamija koju je sagradio za svoju suprugu je preživjela, dok su se pomoćni objekti oko nje, kao što su i hamami srušili. 

Dio turbeta iz medrese koju je  sagradio Ebû Said Han u 15.st koje se zove Çihil Duhteran ,poznatije po imenu (40 djevojaka) uspjelo se očuvati do danas. 

Na Registan trgu koji se od 15. st. smatra centrom Semerkanda, pored Ulug Bej medrese na ostalim temeljima  Mirsoi karavan saraja iz 15 .st .,napravljena je 1660 Tilâkâri medresa koja je  imala  zlatne dekoracije; nasuprot nje je Şîr Dâr medresa sagrađena 17 .st. tačnije koju je 1636. godine završio sajbanidski emir, a bila je kopija Ulugbegove medrese; iza ove medrese se nalazi čarsija koja ima oblik osmougla. Te građevine su renovirane i stoje u cjelosti danas i prosto su nosioci  historije. 

Semerkand je tokom historije Turkistana bio kulturno-trgovinski te centar umjetnosti a i danas ima isti značaj sa velelepnim i monumentalnim građevinama koje su sačuvane u potpunosti. Ova bogato ukrašena djela/zdanja pokazuju novim generacijama svu blještavost i raskoš historije. U našem svijetu koji se poprilično suzio zbog  tehnoloških mogućnosti, želimo umanjiti udaljenosti između materijalnog i duhovnog te proširiti veze sa ostavštinom naših predak.

Pretraga